İşverenin iş kazasını süresinde bildirmemesi, tek bir idari para cezasıyla sınırlı kalmayan, birden fazla hukuki sonuç doğurabilen bir ihmaldir. Bu sonuçlar hem 5510 sayılı Kanun'un masraf ve gelir sorumluluğuna ilişkin hükümlerinde hem de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun idari yaptırım hükümlerinde düzenlenmiştir.
Aşağıda süresinde bildirilmeyen bir iş kazasının işveren için doğurabileceği idari ve mali sonuçlar genel hatlarıyla ele alınmıştır. Somut olayda uygulanacak yaptırımın kapsamı, ihlalin niteliğine göre değişebilir.
✧ İçindekiler
Bildirmemenin İdari Para Cezası Boyutu Nedir?
İş kazasını yasal süresi içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmeyen işverene, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.26/1-e uyarınca idari para cezası uygulanır. Kanunda sabit bir taban tutar öngörülmüş olup bu tutar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır; ayrıca m.26/3 uyarınca işyerinin çalışan sayısına ve tehlike sınıfına göre artırımlı uygulanır (örneğin elli ve üzeri çalışanı olan çok tehlikeli sınıftaki bir işyerinde ceza üç katına çıkar). Somut tutar, ihlalin gerçekleştiği yıl için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca ilan edilen cetvele göre hesaplanmalıdır.
Ceza, Çalışma ve İş Kurumu il müdürü tarafından verilir ve tebliğ edilir. Bu cezalara karşı Kabahatler Kanunu uyarınca tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hakimliğine başvurulabilir; bildirimin süresinde yapıldığına ilişkin sistem kayıtları veya bildirim engelinin mücbir sebepten kaynaklandığı, itirazda ileri sürülebilecek başlıca savunmalardır.
Bildirmemenin Mali Sonucu Sadece Ceza mıdır?
Hayır. 5510 sayılı Kanun m.21 uyarınca, iş kazasının süresinde bildirilmemesi halinde bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği, Kurum tarafından işverenden ayrıca tahsil edilir. Bu, idari para cezasından bağımsız, doğrudan bir masraf sorumluluğudur ve işverenin herhangi bir kusuru aranmaksızın uygulanabilir.
Ayrıca iş kazası işverenin kastı veya işçi sağlığını koruma yükümlülüğüne aykırı davranışı sonucu meydana gelmişse, Kurumun sigortalıya veya hak sahiplerine bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değeri de m.21 kapsamında işverenden rücuen tahsil edilebilir. Bildirimin gecikmesi, bu rücu sürecinde işverenin kusur değerlendirmesini olumsuz etkileyebilir.
Bildirmemenin İspat Açısından Riski Nedir?
Kazanın zamanında bildirilmemesi, olayın niteliğinin ve gerçekleşme koşullarının sonradan netleştirilmesini zorlaştırır. Tanık ifadelerinin zamanla belirsizleşmesi, kaza yerindeki fiziki delillerin kaybolması gibi nedenlerle, geç bildirilen kazalarda sigortalının iş kazası tespiti davası açması ihtiyacı doğabilir. Bu durum, işverenin daha güçlü bir kusur konumunda değerlendirilmesine yol açabilir.
Ceza Sorumluluğu da Söz Konusu mudur?
İş kazasının bildirilmemesi, tek başına genellikle idari nitelikte bir ihlal olarak değerlendirilir. Ancak kaza sonucunda ölüm veya yaralanma meydana gelmişse, işverenin veya sorumlu kişilerin ayrıca Türk Ceza Kanunu kapsamında taksirle öldürme veya taksirle yaralama suçlarından sorumluluğu gündeme gelebilir. Bu iki sorumluluk türü (idari ve cezai) birbirinden bağımsız olarak değerlendirilir ve birinin varlığı diğerini ortadan kaldırmaz.
İşveren Cezadan Nasıl Korunabilir?
İşverenin bildirim yükümlülüğünü süresinde ve usulüne uygun biçimde yerine getirmesi, hem idari para cezası hem de masraf/rücu sorumluluğu riskini büyük ölçüde azaltır. Kaza anına ilişkin kayıtların (tutanak, tanık beyanı, iş güvenliği uzmanı raporu) eksiksiz tutulması, olası bir tespit veya tazminat davasında işverenin savunmasını da güçlendirir.
Bildirim süresinin hesabı ve bildirimin usulü, iş kazası bildirim süresi ile iş kazası bildirimi nasıl yapılır yazılarında ayrıca ele alınmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Geç bildirilen kaza yine de iş kazası sayılır mı? Evet. Bildirimin gecikmesi olayın iş kazası niteliğini değiştirmez; SGK denetmen incelemesiyle olayı iş kazası olarak tespit edebilir, tespit etmezse sigortalı iş mahkemesinde iş kazasının tespiti davası açabilir. Gecikmenin sonuçları sigortalıya değil, bildirim yükümlüsü işverene yönelir.
Cezaya itiraz cezanın tahsilini durdurur mu? Kabahatler Kanunu uyarınca sulh ceza hakimliğine yapılan başvuru, kural olarak kararın kesinleşmesini erteler; ceza, hakimlik kararı kesinleşmeden tahsil edilmez. Tebliğden itibaren on beş gün içinde ödenmesi hâlinde ise cezanın dörtte üçü tahsil edilir (peşin ödeme indirimi), ancak bu ödeme itiraz hakkını ortadan kaldırmaz.
İzmir'de itiraz nereye yapılır? Cezayı veren İzmir Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü'nün kararına karşı başvuru, Bayraklı'daki İzmir Adliyesi'nde görevli sulh ceza hakimliklerine yapılır; SGK'nın m.21 kapsamındaki tahsil işlemlerine ilişkin uyuşmazlıklar ise iş mahkemelerinde görülür. Konak'taki büromuz İzmir genelinde işveren ve işçi tarafında iş kazası süreçlerinde destek sağlamaktadır; daha kapsamlı bilgi için İzmir iş hukuku avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Av. Mehmet Yücesoy
İzmir Avukat & Hukuki Danışmanlık
Hukuki süreçleriniz ve ihtiyaçlarınız için profesyonel destek almak adına bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Hemen İletişime Geçin