Fazla Mesai Ücreti ne Kadar?

Haftalık çalışma süresi mevzuata göre 45 saattir. Öğle molası ve ara dinlenmeler çıkarıldıktan sonra çalışma süreniz 45 saati geçiyorsa fazla mesai ücretine hak kazanırsınız. Fakat işçi ile işveren çalışma süresinin daha az olacağını kararlaştırabilir. Örneğin taraflar haftalık çalışma süresinin 35 saat olacağını kararlaştırmış olabilirler. Bu durumda 35 ile 45 saat arasındaki çalışmalar da fazla mesai süresi olarak kabul edilecektir.

Günlük çalışma süresi mevzuata göre en fazla 11 saattir. Günlük 11 saati aşan mesailer, haftalık 45 saat doldurulmasa dahi fazla çalışma olarak kabul edilecektir.

Günlük mesai süresi 7.5 saat veya daha az çalışılması gereken işler vardır. Karpit ve asit sanayi, kaynak ve yeraltı işleri, radyoaktif maddelerle yapılan işler gibi. Bu işlerde çalışanlar günlük 7.5 saati aşan mesailerde fazla mesaiye hak kazanırlar.

📎 İlgili: Kurumsal Hukuk ve Şirket Danışmanlığı hakkında detaylı bilgi için sayfamızı ziyaret edin.

Kural olarak fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda 270 saatten fazla olamaz. Ancak işverenler tarafından bu kurala uyulmaması idari bir yaptırıma bağlanmamıştır. Yargıtay Kararları’nda 270 saatten fazla mesainin yapılması işçi için haklı fesih nedeni olarak kabul edilmektedir. İşveren içinse yıllık 270 saate kadar fazla mesainin ücrete dahil olduğuna dair sözleşme hükümleri geçerli kabul edilmektedir.

Gece çalışmaları da mevzuatta en fazla 7.5 saat olarak düzenlenmiştir. Gece 7.5 saati aşan mesailer için de fazla mesai ücreti ödenecektir.

Haftalık çalışma süresi 45 saatten fazla olan işyerlerinde fazla çalışma ücreti %50 zamlı ödenir. Küçük bir örnekle fazla mesai ücretinin nasıl hesaplandığını izah edelim. Bir işçinin günlük 9 saatten haftada 6 gün çalıştığını varsayalım. Öğle molası bir saat ise bu durumda 6 gün x 8 saat= 48 saat haftalık çalışma süresi bulunur. Bu durumda işçi 45 saati aşan çalışma süresi olan 3 saat tutarında fazla çalışma ücretine hak kazanacaktır.

Hesap, işçinin çıplak brüt aylık ücretinden yola çıkılarak yapılır. Aylık ücret önce 30’a bölünerek günlük ücrete, günlük ücret de günlük çalışma süresine (örneğimizde 8 saate) bölünerek saatlik ücrete ulaşılır. Fazla çalışmanın her bir saati, İş Kanunu’nda öngörülen %50 zam nedeniyle bu saatlik ücretin 1,5 katı üzerinden ödenir. Örneğimizdeki işçi haftada 3 saat fazla çalıştığına göre haftalık alacağı, saatlik ücretin 1,5 katının üç saatle çarpımıdır; aylık alacağı ise ay içinde 45 saati aşan çalışma saatlerinin aynı yöntemle toplanmasıyla bulunur.

Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 45 saatin altına indirilmişse, kararlaştırılan süre ile 45 saat arasında kalan çalışma fazla sürelerle çalışma sayılır ve saatlik ücretin 1,25 katı, yani %25 zamlı olarak ödenir. Ücretler her yıl yeniden belirlendiği için hesabın, alacağın doğduğu döneme ait ücret bordrosu üzerinden yapılması ve güncel tutarın bu bordrodan teyit edilmesi gerekir.

İşçinin izinli olması sebebiyle çalışamadığı günler hesaba dahil edilmez. Fazla mesaide değerlendirme haftalık yapılır. Bu nedenle hafta tatili günleri çıkarılmaz. Fakat yıllık izin, ulusal bayram-genel tatil günleri çıkarılır.

Fazla Mesai Ücreti Nasıl İspatlanır?

Fazla çalışma yapan işçi bunu ispatlamak zorundadır. Bu ispatı işçi yazılı belge ya da tanık beyanları ile yapar. Bunun yanı sıra işçi, işyeri kayıtlarını, işyeri yazışmalarını ve giriş çıkış belgelerini de delil olarak kullanabilir. Şayet yazılı belge yoksa tanık beyanlarına da başvurulabilir.

İşçiler yukarıda açıklandığı şekilde fazla çalışma ücretini hesapladıktan sonra aylık maaş bordrolarını kontrol etmelidir. Hak ettiği tutar hesabına yatırılmadıysa bordrolarını imzalamamalı ya da fazla mesai ücretinin yanlış hesaplandığı kaydını koyarak imzalamalıdır. Yargıtay maalesef işçilerden bir hukukçu gibi davranmasını beklemektedir. Hakkınızdan daha düşük fazla çalışma ücreti yatırıldıysa ve bordronuzu imzaladıysanız, bordroda yazandan fazla çalışma yaptığınızı yazılı delille ispatlamak zorundasınız.

Fazla Mesai Ücreti Talep Edemeyen Meslekler Hangileridir?

Yönetici pozisyonunda çalışan bir çalışana görevi sebebiyle yüksek ücret ödeniyorsa ve işyerinde görev ve talimat veren başka bir çalışan yoksa söz konusu çalışanın fazla mesai ücreti talep etmesi mümkün değildir.

Uygulamada esnek çalışma saatlerine sahip olan veya çalışma saatlerini kendi belirleyen işçiler fazla mesai ücretini talep edemezler. Örnek vermek gerekirse kapıcılık ya da tıbbi satış mümessilleri fazla mesai ücreti talep edemezler.

Fazla Mesai Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?

İş Kanunu’nun 32. maddesinde işçi ücretlerinin 5 yıllık zamanaşımına tabi olduğu düzenleme altına alınmıştır.

Fazla Mesai Muvafakatnamesi Nedir?

İşçinin fazla çalışma yapması için işveren tarafından işçiye imzalatılması gereken belgedir. İşçi bu belgeyi imzalamak zorunda değildir. İşçiden bir kez yazılı onay alınması, işçinin aynı işyerinde çalıştığı süre boyunca yeterli olacaktır.

Hemşire Fazla Çalışma Ücreti Nasıl Belirlenir?

Sağlık çalışanları da tıpkı diğer işçiler gibi fazla çalışmaları karşılığında zamlı ücret alır. Kamu sağlık kuruluşlarında tutulan nöbetlerin karşılığı ise mevzuatta belirlenen saatlik nöbet ücreti üzerinden ödenir. Bu saatlik tutar tek bir rakam değildir; şu ölçütlere göre değişir:

• Personelin öğrenim durumu, yani lise mezunu ya da lisans mezunu olması,
• Nöbetin tutulduğu birim, yani normal servis ya da yoğun bakım gibi özellikli bir birim olması,
• Nöbetin dini bayram gününe denk gelip gelmediği; bayram nöbetleri artırımlı ödenir.

Saatlik nöbet ücreti tutarları her yıl yeniden belirlendiği için burada rakam verilmemiştir; ödeme döneminde geçerli olan güncel tutarın yürürlükteki mevzuattan ve kurumun bordro biriminden teyit edilmesi gerekir. Özel sağlık kuruluşlarında çalışanlar bakımından ise İş Kanunu hükümleri uygulanır ve fazla çalışma saat ücreti yukarıda anlatılan yönteme göre hesaplanır.

Fazla Mesai İle İlgili Yargıtay Kararı – 1

” Dosya içerisinde mevcut olan emsal nitelikteki davacı tanıklarının dosyalarında hükme esas alınan bilirkişi raporlarında, bu tespite göre davacıların 2012 ve 2013 yıllarında haftada 21 saat fazla çalışma yaptığı, fazla çalışma ücretinin ise tamamının ödenmediği kabul edilerek aradaki farkın tespit edilerek fazla çalışma ücreti alacağının hesaplandığı anlaşılmaktadır. Bu duruma göre gerek emsal nitelikteki davacı tanık dosyaları gerekse de 30.10.2013 tarihli Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Başkanlığı inceleme raporu ile dosya içerisinde mevcut olan ücret bordroları dikkate alınarak davacının fazla çalışma ücreti alacağının bulunup bulunmadığının tespiti gerekirken yazılı gerekçe ile reddine karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.” (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi   2020/3446 E.    2020/19925 K.)

Fazla Mesai İle İlgili Yargıtay Kararı – 2

“Fazla çalışmanın ispatı konusunda iş yeri kayıtları, özellikle işyerine giriş çıkışı gösteren belgeler, iş yeri iç yazışmaları, delil niteliğindedir. Ancak, fazla çalışmanın bu tür yazılı belgelerle ispatlanamaması durumunda tarafların dinletmiş oldukları şahit beyanları ile sonuca gidilmesi gerekir. Bunun dışında herkesçe bilinen genel bazı vakıalar da bu noktada göz önüne alınabilir. İşçinin fiilen yaptığı işin niteliği ve yoğunluğuna göre de fazla çalışma olup olmadığı araştırılmalıdır.

İmzalı ücret bordrolarında fazla çalışma ücreti ödendiği anlaşılıyorsa, işçi tarafından gerçekte daha fazla çalışma yaptığının ileri sürülmesi mümkün değildir. Ancak, işçinin fazla çalışma alacağının daha fazla olduğu yönündeki ihtirazi kaydının bulunması halinde, bordroda görünenden daha fazla çalışmanın ispatı her türlü delille söz konusu olabilir. Buna karşın, bordroların imzalı ve ihtirazi kayıtsız olması durumunda dahi, işçinin geçerli bir yazılı belge ile bordroda yazılı olandan daha fazla çalışmayı yazılı delille ispatlaması gerekir. Bordrolarda tahakkuk bulunmasına rağmen bordroların imzasız olması halinde ise, varsa ilgili dönem banka ve tüm ödeme kayıtları celp edilmeli ve ödendiği tespit edilen miktarlar yapılan hesaplamadan mahsup edilmelidir. Fazla çalışmanın yazılı delil ya da tanıkla ispatı imkan dahilindedir. İşyerinde çalışma düzenini bilmeyen ve bilmesi mümkün olmayan tanıkların anlatımlarına değer verilemez.” (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi   2020/4386 E.  ,  2020/19212 K. )

Fazla mesai ücreti, kıdem ve ihbar tazminatıyla birlikte işçilerin en çok haksızlığa uğradığı alacaklardır. Tazminat hesaplama sayfamızdan kıdem ve ihbar tazminatı alacaklarınızı hesaplayabilirsiniz.

Av. Mehmet Yücesoy

İzmir Avukat & Hukuki Danışmanlık