İşten Çıkarılan İşçinin Hakları Nelerdir?

İşveren tarafından haklı bir neden olmaksızın feshedilen ve en az bir yıllık kıdemi bulunan işçi, kıdem tazminatına hak kazanır. Kıdem tazminatı, çalışılan her tam yıl için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır ve yasal bir tavana tabidir. İşverenin, ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık gibi haklı bir nedenle fesih yapması hâlinde ise kıdem tazminatı hakkı doğmaz.

Belirsiz süreli iş sözleşmesi, kanunda öngörülen bildirim (ihbar) sürelerine uyulmadan feshedilirse, işçi ihbar tazminatına hak kazanır. İş Kanunu m.17 uyarınca ihbar süresi kıdemi altı aydan az olan işçi için iki, altı ay ile bir buçuk yıl arası için dört, bir buçuk ile üç yıl arası için altı, üç yıldan fazla olanlar için sekiz haftadır. İhbar süresi kullandırılan işçiye bu süre içinde günde en az iki saat ücretli iş arama izni verilmesi de zorunludur (m.27). İşverenin işçiyi haklı bir neden olmaksızın aniden ve bildirimsiz işten çıkarması, bu tazminatın en sık gündeme geldiği durumdur.

İş sözleşmesinin sona erdiği tarihte işçinin kullanmadığı yıllık ücretli izin hakları düşmez; bu izinlere karşılık gelen ücret, iş sözleşmesinin sona erme şeklinden bağımsız olarak işçiye ödenir. Bu alacak, kıdem ve ihbar tazminatından bağımsız, ayrı bir hak olarak değerlendirilir.

İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışıyor, işçinin en az altı aylık kıdemi bulunuyor, belirsiz süreli sözleşmeyle çalışıyor ve fesih geçerli bir nedene dayanmıyorsa, işçi işe iade davası açabilir. Bu dava öncesinde arabuluculuğa başvurulması ve kısa sürelere dikkat edilmesi gerekir; bu şartların ayrıntısı ayrı bir başlık altında ele alınmaktadır.

Kendi isteği ve kusuru dışında işsiz kalan işçi, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu kapsamında işsizlik ödeneğinden yararlanabilir. Bunun için fesihten önceki son yüz yirmi gün hizmet akdine tabi olarak çalışmış ve son üç yıl içinde en az altı yüz gün işsizlik sigortası primi ödemiş olmak, ayrıca fesihten itibaren otuz gün içinde İŞKUR'a başvurmak gerekir. Bu hak, işveren tarafından yapılan fesihlerde genellikle gündeme gelir; işçinin kendi isteğiyle istifa etmesi veya karşılıklı anlaşmayla (ikale) ayrılması hâlinde kural olarak işsizlik ödeneği hakkı doğmaz.

Yukarıdaki haklara ek olarak, işçinin ödenmemiş ücret, fazla mesai, hafta tatili, genel tatil ve prim gibi diğer işçilik alacakları da bulunabilir. Bu alacaklar, iş sözleşmesinin sona erme şeklinden bağımsız olarak, beş yıllık zamanaşımı süresi içinde talep edilebilir.

İşçilik alacaklarının tamamı için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.

İşveren "haklı nedenle fesih" (SGK çıkış kodu 29) bildirdiyse işçi ne yapabilir? Haklı fesih iddiasının ispat yükü işverendedir. İşçi, arabuluculuk ve ardından iş mahkemesi yoluyla feshin haklı nedene dayanmadığını ileri sürerek kıdem ve ihbar tazminatını talep edebilir; mahkeme feshi haksız bulursa tazminatlara hükmeder ve çıkış kodunun düzeltilmesi de istenebilir.

Kıdem tazminatı tavanı ne anlama gelir? Kıdem tazminatının bir yıllık tutarı, en yüksek devlet memuruna ödenen emekli ikramiyesini geçemez; bu tavan her yıl ocak ve temmuz aylarında güncellenir. Ücreti tavanın üzerinde olan işçinin kıdem tazminatı tavan üzerinden hesaplanır; tavanı aşan ücret yalnız ihbar tazminatı ve diğer alacaklarda dikkate alınır.

İzmir'de işten çıkarılan işçi nereye başvurur? İşsizlik ödeneği için İŞKUR İzmir İl Müdürlüğü veya e-Devlet üzerinden başvuru yapılır; tazminat ve alacaklar için önce Bayraklı'daki İzmir Adliyesi'ndeki İzmir Arabuluculuk Bürosuna, anlaşma sağlanamazsa aynı adliyedeki iş mahkemelerine gidilir. Hakların tespiti ve talep edilmesi hakkında bilgi almak isteyenler İzmir iş hukuku avukatı sayfamızı inceleyebilir; Konak'taki büromuz İzmir genelinde iş hukuku süreçlerinde destek sağlamaktadır.

Av. Mehmet Yücesoy

İzmir Avukat & Hukuki Danışmanlık