Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu

TCK m.299 uyarınca cumhurbaşkanına hakaret eden kişi hakkında ceza yaptırımı öngörülmüştür. Suçun mağduru yalnızca görevde bulunan cumhurbaşkanıdır; cumhurbaşkanlığı görevi ant içme ile başlar. Bu nedenle eski bir cumhurbaşkanına veya bir cumhurbaşkanı adayına yönelik hakaret içerikli ifadeler, TCK m.299 kapsamında değil, genel hakaret hükümleri (TCK m.125 vd.) çerçevesinde değerlendirilir.

Suçun faili herhangi bir gerçek kişi olabilir; kanun failin sıfatı bakımından bir sınırlama getirmemiştir. Suç, serbest hareketli bir suç tipidir; yazılı, sözlü veya görsel herhangi bir ifade biçimiyle ve sosyal medya, televizyon, basın gibi her türlü araç kullanılarak işlenebilir.

Manevi unsur bakımından suçun kasten işlenmesi gerekir. Failin siyasi bir amaçla hareket etmiş olması suçun oluşumu için şart değildir; ancak failin, ifadesini yönelttiği kişinin cumhurbaşkanlığı sıfatını taşıdığını bilmesi aranır. Fiilin cumhurbaşkanının huzurunda veya yokluğunda gerçekleştirilmiş olması arasında bir fark gözetilmez.

TCK m.299/1 uyarınca cumhurbaşkanına hakaret eden kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Somut olayda uygulanacak cezanın alt ve üst sınır arasındaki yeri, mahkemece failin kastının yoğunluğu ve fiilin işleniş biçimi gibi unsurlar değerlendirilerek belirlenir.

TCK m.299/2 uyarınca, hakaret fiilinin alenen işlenmesi halinde verilecek ceza altıda bir oranında artırılır. Aleniyetten kasıt, fiilin belirsiz sayıda kişi tarafından öğrenilebilecek şekilde gerçekleştirilmesidir; televizyon programında, internet sitelerinde, sosyal medya paylaşımlarında veya kamuya açık bir ortamda seslice yapılan hakaretler bu kapsamda değerlendirilebilir.

TCK m.299/3 uyarınca bu suç nedeniyle kovuşturma yapılabilmesi, Adalet Bakanının iznine bağlıdır. Bu izin şartı, suçun re'sen takip edilebilmesine engel olmamakla birlikte, kamu davasının açılabilmesi için usuli bir ön koşul niteliğindedir. Suçun soruşturulması için ayrıca bir şikayet şartı aranmaz; savcılık, izin alındıktan sonra resen veya bir şikayet üzerine soruşturma yürütebilir.

Cumhurbaşkanına hakaret suçu nedeniyle açılacak kamu davasında dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır. Suç, kamu düzenine ve devlet organlarının saygınlığına karşı işlenen bir suç niteliği taşıdığından, Ceza Muhakemesi Kanunu'nda düzenlenen uzlaştırma kurumunun kapsamı dışında bırakılmıştır.

Cumhurbaşkanına hakaret suçu nedeniyle yapılan yargılamalarda, kanunda aranan diğer şartların somut olayda sağlanması halinde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına, cezanın ertelenmesine veya adli para cezasına hükmedilmesi mümkündür. Hangi kurumun uygulanabileceği, her dosyanın kendi özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmesi gereken bir husustur.

Uygulamada, bir ifadenin siyasi eleştiri sınırları içinde mi yoksa hakaret boyutuna varan bir ifade mi olduğu tartışmalı olabilmektedir. Bu ayrımın nasıl yapılacağı, hem Yargıtay kararlarında hem de ifade özgürlüğüne ilişkin uluslararası içtihatta ele alınan bir konudur; somut bir ifadenin bu sınırın hangi tarafında kaldığı, herhangi bir siyasi görüş veya kişi hakkında yorum yapılmaksızın, yalnızca dosyanın kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir. Bu tür yargılamalarda bir İzmir ceza avukatı ile çalışılması, savunmanın doğru hukuki çerçevede hazırlanmasına katkı sağlayabilir.

Av. Mehmet Yücesoy

İzmir Avukat & Hukuki Danışmanlık