Dolandırıcılık Suçu Nedir? Süreci ve Detayları

TCK m.157 uyarınca dolandırıcılık, bir kimsenin hileli davranışlarla aldatılması ve bu aldatma neticesinde kendisinin veya başkasının zarara uğratılarak failin ya da üçüncü bir kişinin haksız yarar sağlaması olarak tanımlanabilir. Suçun konusu ekonomik değeri olan bir malvarlığı unsurudur; bu unsur para, taşınır ya da taşınmaz mal, bir alacak hakkı veya başka bir menfaat şeklinde ortaya çıkabilir.

Hile kavramı kanunda açıkça tanımlanmamıştır; bu nedenle bir davranışın hileli sayılıp sayılmayacağı her somut olayda ayrıca değerlendirilir. Uygulamada mağdurun yaşı, eğitim durumu, tecrübesi ve içinde bulunduğu koşullar, davranışın aldatıcı nitelikte olup olmadığının belirlenmesinde dikkate alınan unsurlar arasındadır.

Maddi unsur bakımından suç; fail, mağdur, hileli hareket, aldatma, mağdurun ya da üçüncü bir kişinin zarara uğraması ve failin ya da başkasının yarar sağlaması gibi bileşenlerden oluşur. Failin gerçekleştirdiği hileli hareket ile mağdurun yanılgıya düşürülmesi ve bu yanılgı sonucunda bir malvarlığı devrinin gerçekleşmesi arasında nedensellik bağı aranır.

Manevi unsur açısından dolandırıcılık kasten işlenebilen bir suçtur; taksirle işlenmesi mümkün değildir. Failin, hileli davranışıyla mağduru aldatarak kendisine veya bir başkasına haksız bir menfaat sağlama bilinç ve iradesiyle hareket etmesi gerekir.

TCK m.157'de düzenlenen temel dolandırıcılık suçu, bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasını gerektirir. Somut olayda uygulanacak cezanın alt ve üst sınır arasındaki yeri; failin kastının yoğunluğu, suçun işleniş biçimi ve mağdurun uğradığı zararın ağırlığı gibi hususlar dikkate alınarak mahkemece belirlenir.

TCK m.158, dolandırıcılık suçunun belirli koşullar altında işlenmesi halinde daha ağır bir ceza öngörülmesini düzenler. Kanunda sayılan nitelikli hallerden bazıları şunlardır:

• Suçun bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenmesi
• Kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi partilerin, vakıf veya derneklerin araç olarak kullanılması ya da suçun bu kurumların zararına işlenmesi
• Kişinin dini inanç veya duygularının istismar edilmesi
• Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli veya zor durumdan ya da algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanılması
• Tacir veya şirket yöneticisi olan kişilerin ticari faaliyetleri kapsamında, ya da bu sıfatları taşımasa dahi bir şirket adına hareket eden kişilerce işlenmesi
• Sigorta bedeli elde etmek amacıyla işlenmesi

Bu hallerden birinin gerçekleşmesi durumunda fail hakkında iki yıldan yedi yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Hangi nitelikli halin somut olaya uygulanacağı, dosyadaki delillere ve olayın gelişimine göre değerlendirilmesi gereken teknik bir konudur.

Dolandırıcılık suçunun soruşturulması kural olarak şikayete bağlı değildir; savcılık suçu öğrendiğinde resen soruşturma başlatabilir. Kanunda öngörülen bazı özel şahsi cezasızlık veya cezada indirim hallerinde (TCK m.167) ise soruşturma ve kovuşturma şikayete bağlı kılınmıştır.

Dolandırıcılık suçu, Türk Ceza Kanunu'nda etkin pişmanlık hükümlerine tabi tutulduğundan (TCK m.168), Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca uzlaştırma kapsamı dışında bırakılmıştır. Dava zamanaşımı süresi, suçun temel halinde sekiz yıl, nitelikli hallerinde ise on beş yıldır.

TCK m.168, failin işlediği dolandırıcılık suçu nedeniyle meydana gelen zararı, soruşturma tamamlanmadan önce ya da kovuşturma aşamasında hüküm verilmeden önce tamamen tazmin etmesi halinde cezada indirim yapılmasını öngörür. İndirim oranı, etkin pişmanlığın hangi aşamada gösterildiğine göre değişkenlik gösterir.

Dolandırıcılık suçunun gerek temel gerekse nitelikli hallerinde davaya bakmakla görevli mahkeme, genel olarak asliye ceza mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise suçun işlendiği, yani failin ya da üçüncü kişinin haksız yararı elde ettiği yer mahkemesidir.

Dolandırıcılık iddiasıyla karşı karşıya kalan ya da bu suçun mağduru olan kişilerin, delillerin toplanması ve savunmanın hazırlanması aşamasında bir İzmir ceza avukatı ile çalışması, sürecin sağlıklı yürütülmesine katkı sağlayabilir. Karabağlar, Konak, Buca ve Balçova başta olmak üzere İzmir genelinde ceza hukuku alanında destek sağlanmaktadır.

Av. Mehmet Yücesoy

İzmir Avukat & Hukuki Danışmanlık