Nafaka, evlilik birliği devam ederken veya boşanma sürecinde ve sonrasında, kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi halinde bir eşin ya da çocuğun geçimini sağlamak amacıyla diğer taraftan talep edilebilen mali bir yükümlülüktür. Türk Medeni Kanunu, duruma göre farklı nafaka türleri öngörmüştür.
Aşağıda tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakası türleri, bu nafakaların şartları, miktarının belirlenmesi ve sonradan kaldırılması genel hatlarıyla ele alınmıştır. Her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut duruma göre değerlendirme yapılması önerilir.
✧ İçindekiler
Nafaka Nedir, Kaç Türü Vardır?
Nafaka, Türk Medeni Kanunu'nda birden fazla türde düzenlenmiştir; bunlar tedbir nafakası, yoksulluk nafakası ve iştirak nafakasıdır. Ayrıca kanunda, yoksulluğa düşen bir kişinin belirli yakın akrabalarından talep edebileceği yardım nafakası da öngörülmüştür.
Her nafaka türü farklı bir amaca hizmet eder ve farklı şartlara bağlıdır; bu nedenle hangi nafaka türünün somut olaya uygulanacağının doğru belirlenmesi önem taşır.
Tedbir Nafakası Nedir?
TMK m.169 uyarınca tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası açıldıktan sonra, dava süresince tarafların ve varsa çocukların geçimini sağlamak amacıyla hakim tarafından geçici olarak takdir edilen bir nafaka türüdür. Tedbir nafakası, davanın açılmasıyla birlikte talep edilebilir ve dava sonuçlanana kadar devam eder.
Bu nafaka türü, boşanma davasının uzun sürmesi ihtimaline karşı, dava süresince ekonomik olarak daha zayıf durumda olan tarafın ve çocukların mağdur olmamasını amaçlar. Boşanma davası açılmamış olsa bile, TMK m.197 uyarınca haklı bir sebeple ayrı yaşayan eş, evlilik birliği devam ederken kendisi ve çocuklar için hakimden tedbir nafakası isteyebilir.
Yoksulluk Nafakası Nedir, Şartları Nelerdir?
TMK m.175 uyarınca boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak kaydıyla, geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Bu nafaka türü, boşanma kararının kesinleşmesiyle gündeme gelir ve talep, dava sırasında ileri sürülmemişse, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir dava ile istenebilir.
Yoksulluk nafakasına hak kazanabilmek için nafaka talep eden tarafın kusurunun, diğer taraftan daha ağır olmaması gerekir; taraflardan birinin kusursuz veya az kusurlu olması şart değildir, önemli olan kusur dengesidir. Nafaka miktarı, tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre hakim tarafından hakkaniyete uygun şekilde belirlenir.
İştirak Nafakası Nedir?
İştirak nafakası, velayet kendisine verilmeyen eşin, çocuğun bakım, eğitim ve diğer ihtiyaçlarına gücü oranında katılmasını sağlayan nafaka türüdür. Bu nafaka, velayet hükümleriyle birlikte hakim tarafından resen (talep olmasa dahi) belirlenebilir, çünkü çocuğun menfaati kamu düzenini ilgilendirir.
İştirak nafakası kural olarak çocuğun ergin olmasına kadar devam eder; ancak çocuğun eğitimi sürüyorsa ve ihtiyaç halinde bu nafaka, ana-baba tarafından ergin olduktan sonra da belirli şartlarla devam ettirilebilir.
Nafaka Miktarı Nasıl Belirlenir, Kaldırılabilir mi?
Nafaka miktarı belirlenirken hakim, tarafların gelir durumu, malvarlığı, ihtiyaçları ve yaşam standartlarını birlikte değerlendirir; miktarın hakkaniyete uygun olması esastır. TMK m.176/4 uyarınca hakim, nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini (uygulamada çoğunlukla TÜİK ÜFE oranında artış olarak) kararda belirleyebilir. Zaman içinde tarafların ekonomik koşullarında değişiklik olması halinde nafakanın artırılması veya azaltılması ayrı bir davayla talep edilebilir; bu süreç nafaka artırım ve azaltım davası yazısında ayrıca ele alınmıştır.
Yoksulluk nafakası, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar; alacaklının fiilen evliymiş gibi birlikte yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz bir hayat sürmesi hâllerinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176). Nafaka talebinin doğru şekilde hazırlanması ve şartların ispatı konusunda bir İzmir nafaka avukatı ile çalışmak faydalı olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Nafaka ödenmezse ne olur? Nafaka alacağı icra takibine konu edilir; ödeme emrine rağmen nafaka borcunu ödemeyen borçlu hakkında, alacaklının şikayeti üzerine İcra ve İflas Kanunu m.344 uyarınca üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir. Hapis kararı, borcun ödenmesiyle kalkar. Nafaka alacağı ayrıca maaş haczinde öncelikli alacak niteliğindedir.
Çalışan eş yoksulluk nafakası alabilir mi? Yargıtay, asgari ücret düzeyinde bir gelirin tek başına yoksulluğu ortadan kaldırmadığını kabul etmektedir; belirleyici olan, boşanma sonrası gelirin kişinin zorunlu ve makul geçimini karşılayıp karşılamadığıdır. Düzenli ve yeterli geliri olan eş ise yoksulluk nafakası alamaz.
İzmir'de nafaka davası nerede açılır? Nafaka davaları aile mahkemelerinde görülür; İzmir merkez ilçeler için Bayraklı'daki İzmir Adliyesi, Karşıyaka yargı çevresindeki ilçeler için Karşıyaka Adliyesi yetkilidir. Yoksulluk ve iştirak nafakası davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (TMK m.177). Konak'taki büromuz İzmir genelinde aile hukuku süreçlerinde destek sağlamaktadır.
Av. Mehmet Yücesoy
İzmir Avukat & Hukuki Danışmanlık
Hukuki süreçleriniz ve ihtiyaçlarınız için profesyonel destek almak adına bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Hemen İletişime Geçin