İstifa Eden İşçi Tazminat Alabilir Mi?

İş Kanunu'na göre kıdem tazminatı, iş sözleşmesinin kanunda sayılan belirli nedenlerle sona ermesi hâlinde doğan bir haktır. İşçinin herhangi bir haklı neden göstermeksizin, sadece kendi isteğiyle işten ayrılması, bu nedenler arasında yer almaz. Bu nedenle sıradan bir istifada işçi, kural olarak kıdem tazminatına hak kazanamaz. İhbar tazminatı bakımından da benzer bir durum söz konusudur; istifa eden işçi, bildirim süresine uymadığı takdirde ihbar tazminatı ödemekle karşı karşıya kalabilir.

İş Kanunu'nun 24. maddesi, işçiye belirli hâllerde iş sözleşmesini derhal ve haklı nedenle feshetme imkânı tanımaktadır. Bu şekilde yapılan fesih, teknik olarak istifa değil haklı nedenle fesihtir; ancak uygulamada işçinin kendi iradesiyle ayrıldığı bu durumlar günlük dilde sıklıkla "istifa" olarak anılır. Haklı nedenle fesih yapan işçi, diğer şartları da taşıması kaydıyla kıdem tazminatına hak kazanır.

İşin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşamı için tehlikeli olması ya da işçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluştuğu işveren veya başka bir işçinin bulaşıcı veya işçinin işiyle bağdaşmayan bir hastalığa tutulması, işçiye haklı nedenle fesih hakkı tanır.

Uygulamada en sık başvurulan haklı nedenle fesih grubu budur. Ücretin hiç veya zamanında ödenmemesi, fazla mesai ve diğer alacakların ödenmemesi, SGK primlerinin eksik veya hiç yatırılmaması, işçiye yönelik onur kırıcı davranış, cinsel taciz veya mobbing niteliğindeki eylemler bu kapsamda değerlendirilir. Bu hâllerin varlığı ispatlanabildiği ölçüde, işçinin ayrılışı haklı nedenle fesih olarak nitelendirilir ve kıdem tazminatı hakkı doğar.

İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süreyle işin durmasını gerektiren zorlayıcı sebepler ortaya çıkması da işçiye haklı nedenle fesih imkânı tanır. Bunların dışında 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun hâlen yürürlükteki 14. maddesi; erkek işçinin muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle ayrılmasını, kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılmasını, yaşlılık aylığı veya toptan ödeme almak amacıyla ayrılmayı ve yaş dışındaki emeklilik şartlarını tamamlamış işçinin (uygulamada "15 yıl ve 3600 gün" olarak bilinen hâl) SGK'dan alacağı yazıyla ayrılmasını kıdem tazminatına hak kazandıran özel ayrılma hâlleri olarak düzenlemiştir. Bu hâllerde işçi haklı nedenle fesihte olduğu gibi kıdem tazminatı alır; ancak ihbar tazminatı talep edemez, çünkü sözleşmeyi sona erdiren kendisidir.

İş Kanunu m.26 uyarınca haklı nedenle fesih hakkı, dayanılan olayın öğrenildiği tarihten itibaren altı iş günü içinde ve her hâlde olayın gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır; ücret alacağı gibi süregelen ihlallerde süre, ihlal devam ettiği sürece işlemeye başlamaz. Fesih bildiriminde dayanılan nedenin açıkça belirtilmesi ve bildirimin tercihen noter aracılığıyla yapılması, ileride bu nedenin ispatı bakımından önem taşır; "kendi isteğimle ayrılıyorum" şeklindeki sebepsiz bir dilekçe, sonradan haklı fesih iddiasını zorlaştırır.

Baskıyla veya boş kağıda imzalatılan istifa geçerli midir? Yargıtay, işe girişte boş imzalatılan ya da işverenin baskısıyla alınan istifa dilekçelerini işçinin gerçek iradesini yansıtmadığı gerekçesiyle geçersiz saymakta ve olayı işveren feshi olarak değerlendirmektedir. İstifanın kıdem tazminatı ödenerek "istifa" gösterilmesi de çelişkili kabul edilir; bu hâllerde işçi tazminat haklarını talep edebilir.

İstifa eden işçinin başka alacakları var mıdır? Evet. Kullanılmayan yıllık izin ücreti, ödenmemiş ücret, fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil alacakları ayrılma şeklinden bağımsız olarak her hâlde ödenir. Bu alacaklar için beş yıllık zamanaşımı işler ve dava öncesi arabuluculuk zorunludur.

İzmir'de istifa sonrası tazminat talebi nasıl yapılır? Kıdem tazminatı ve diğer alacaklar için önce Bayraklı'daki İzmir Adliyesi'ndeki İzmir Arabuluculuk Bürosuna başvurulur; anlaşma sağlanamazsa dava aynı adliyedeki iş mahkemelerinde açılır. Kıdem tazminatı hakkının doğup doğmadığının değerlendirilmesi hakkında bilgi almak isteyenler İzmir iş hukuku avukatı sayfamızı inceleyebilir; Konak'taki büromuz İzmir genelinde iş hukuku süreçlerinde destek sağlamaktadır.

Av. Mehmet Yücesoy

İzmir Avukat & Hukuki Danışmanlık