İşe İade Davasının Şartları Nelerdir?

İş Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca iş güvencesi hükümlerinden, dolayısıyla işe iade davası açma hakkından yararlanabilmek için birkaç şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir. Bu şartlardan herhangi birinin eksik olması, işe iade davasının açılabilmesini engeller.

İşe iade davası açılabilmesi için, işverenin aynı işkolunda otuz veya daha fazla işçi çalıştırıyor olması gerekir. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri bulunuyorsa, otuz işçi sayısı tespit edilirken bu işyerlerindeki toplam işçi sayısı dikkate alınır. Otuzun altında işçi çalıştıran işyerlerinde çalışan işçiler, kural olarak iş güvencesi hükümlerinden yararlanamaz.

İşçinin, aynı işverene bağlı olarak en az altı aylık kıdeminin bulunması gerekir. Kıdem hesabında, işçinin aynı işverenin farklı işyerlerinde çalıştığı süreler de birleştirilerek dikkate alınır. Altı aylık kıdemi doldurmamış işçiler, işe iade davası açma hakkından yararlanamaz; yer altı işlerinde çalışan işçilerde ise bu kıdem şartı aranmaz.

İş güvencesi hükümleri, yalnızca belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler bakımından uygulanır. Belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler, sözleşmenin süresinin dolmasından önce feshedilmesi hâlinde farklı hukuki yollara başvurabilir; ancak bu işçiler kural olarak işe iade davası açamaz.

İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekilleri ile yardımcıları ve işyerinin bütününü sevk ve idare eden ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri, iş güvencesi hükümlerinin kapsamı dışında bırakılmıştır. Bu konumdaki kişiler, feshin geçersizliğini ileri sürerek işe iade davası açamaz.

Yukarıdaki şartları taşıyan bir işçinin iş sözleşmesi, işveren tarafından işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebep gösterilmeksizin feshedilmişse, işçi feshin geçersizliğini ileri sürerek işe iade davası açabilir. Geçerli neden gösterilmiş olsa dahi, bu nedenin somut olayda gerçekten var olup olmadığı ve ispat yükünün işverende olduğu unutulmamalıdır.

İş Kanunu m.19 uyarınca işveren fesih bildirimini yazılı yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtmek zorundadır; işçinin davranışı veya verimiyle ilgili fesihlerde işçinin savunması alınmadan sözleşme feshedilemez. Bu şekil şartlarına uyulmaması, fesih sebebi doğru olsa bile feshi geçersiz kılar.

İşe iade için hangi süreler içinde başvurmak gerekir? İş Kanunu m.20 uyarınca işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalı; anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açmalıdır. Bu süreler hak düşürücüdür ve kaçırılması hâlinde işe iade talebi dinlenmez.

Dava kazanılırsa ne olur? Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse işçi, kararın kesinleşmesinden itibaren on iş günü içinde işverene başvurmalıdır; işveren bir ay içinde işe başlatmazsa mahkemece belirlenen dört ila sekiz aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ile en çok dört aya kadar boşta geçen süre ücretini ödemek zorunda kalır (m.21). İşe başlatılan işçiye de boşta geçen süre ücreti ödenir.

İzmir'de işe iade süreci nasıl işler? Arabuluculuk başvurusu Bayraklı'daki İzmir Adliyesi'nde bulunan İzmir Arabuluculuk Bürosuna yapılır; dava aynı adliyedeki iş mahkemelerinde görülür ve kanun gereği seri yargılama usulüyle öncelikle ele alınır. Sürecin işleyişi İzmir'de işe iade davası ve arabuluculuk yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Bilgi almak isteyenler İzmir iş hukuku avukatı sayfamızı inceleyebilir; Konak'taki büromuz İzmir genelinde iş hukuku süreçlerinde destek sağlamaktadır.

Av. Mehmet Yücesoy

İzmir Avukat & Hukuki Danışmanlık