Hakaret Suçu ve Cezası Nedir?

TCK m.125/1 uyarınca hakaret suçu iki şekilde işlenebilir: mağdura somut bir fiil veya olgu isnat etmek (örneğin bir kişiye gerçekleşmemiş bir eylemi mal etmek) ya da doğrudan sövmek suretiyle onur, şeref ve saygınlığını rencide etmek. Fiilin mağdurun yüzüne karşı işlenmesi gerekmez; ancak yüzüne karşı olmayan hakaretin cezalandırılabilmesi için failin en az üç kişiyle ihtilat halinde bulunması aranır.

Hakaretin gıyapta, yani mağdur ortamda yokken söylenmiş olması suçun oluşmasına engel değildir; önemli olan sözlerin mağdura ulaşmış veya en az üç kişi tarafından duyulmuş olmasıdır. İfadenin sözlü, yazılı veya görsel bir araçla yapılması da mümkündür.

Hakaret suçunun temel şekli için kanunda üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmüştür. Hapis cezası ile adli para cezası seçimlik olarak düzenlenmiştir; hangisinin uygulanacağı dosyanın özelliklerine göre mahkeme tarafından takdir edilir.

Hakaretin alenen, yani birden fazla kişinin görebileceği veya duyabileceği bir ortamda işlenmesi halinde verilecek ceza altıda bir oranında artırılır.

Kanun koyucu bazı hallerde hakaret suçunun daha ağır cezalandırılmasını öngörmüştür. Hakaretin bir kamu görevlisine karşı, görevinden dolayı işlenmesi halinde cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz. Aynı şekilde, kişinin dini, siyasi, sosyal veya felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden ya da yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı ya da dinî değerlerden bahisle işlenen hakaretlerde de aynı alt sınır uygulanır.

Kurul halinde görev yapan kamu görevlilerine, görevlerinden dolayı yöneltilen hakaret, kurulu oluşturan üyelerin tamamına karşı işlenmiş sayılır.

Uygulamada sık görülen bir durum, tarafların karşılıklı olarak birbirine hakaret etmesidir. TCK m.129 uyarınca, hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi halinde mahkeme cezada indirim yapabilir veya tamamen kaldırabilir. Karşılıklı hakaret durumunda da hâkim, her iki tarafın veya sadece birinin cezasında indirime gidebilir; bu değerlendirme dosyanın somut koşullarına göre yapılır.

İsnat edilen fiilin ispat edilmesi gereken hallerde (özellikle kamu görevlisinin görevine ilişkin isnatlarda) isnadın doğruluğunun kanıtlanması, failin cezalandırılmasını önleyebilir; bu husus da dosyanın niteliğine göre değerlendirilir.

Hakaret suçunun temel şekli şikayete tabi bir suçtur. Mağdur, fiili ve failin kimliğini öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikayette bulunmalıdır; bu süre hak düşürücü niteliktedir. Buna karşılık, kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakarette şikayet aranmaz, soruşturma resen yürütülür.

Şikayete bağlı olan temel şekil, CMK m.253 kapsamında uzlaştırmaya tabidir; hüküm kesinleşinceye kadar şikayetten vazgeçilmesi davayı düşürür. Hakarete uğradığını düşünen kişilerin, sözlerin ve yazışmaların delil niteliğini kaybetmeden (ekran görüntüsü, tanık beyanı, ses/görüntü kaydı gibi) belgelenmesi, sürecin sağlıklı ilerlemesi açısından önemlidir. Bu konuda bir İzmir ceza avukatı ile çalışmak faydalı olabilir.

Her kaba söz hakaret midir? Hayır. Yargıtay, kaba ve nezaketsiz sözleri, eleştiri niteliğindeki ifadeleri ve bedduaları hakaret suçu kapsamında saymamaktadır; suçun oluşması için sözün kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edecek ağırlıkta olması aranır. Bu ayrım her dosyada sözün söylendiği bağlama göre yapılır.

Sosyal medyadan yapılan hakaret nasıl değerlendirilir? Herkese açık bir paylaşım veya yorum yoluyla işlenen hakaret kural olarak aleni sayılır ve ceza altıda bir oranında artırılır; özel mesaj yoluyla yapılan hakaret ise TCK m.125/2 uyarınca huzurda işlenmiş gibi cezalandırılır. İzmir'de bu tür dosyaların soruşturma ve kovuşturma aşamaları sosyal medya yoluyla hakaret ve tehdit yazısında ayrıca ele alınmıştır.

İzmir'de hakaret şikayeti nereye yapılır? Şikayet dilekçesi İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı'na (Bayraklı'daki İzmir Adliyesi) veya kolluğa verilebilir; Karşıyaka yargı çevresindeki ilçelerde Karşıyaka Cumhuriyet Başsavcılığı yetkilidir. Davalar asliye ceza mahkemelerinde görülür. Konak'taki büromuz İzmir genelinde ceza hukuku süreçlerinde destek sağlamaktadır.

Av. Mehmet Yücesoy

İzmir Avukat & Hukuki Danışmanlık