Evlilik sözleşmesi denildiğinde uygulamada genellikle kastedilen, eşlerin evlilik süresince tabi olacakları mal rejimini belirlemek amacıyla yaptıkları mal rejimi sözleşmesidir. Bu sözleşme, Türk Medeni Kanunu'nun eşler arasındaki mal rejimine ilişkin hükümleri çerçevesinde şekillenir ve tarafların iradesine tamamen bırakılmış değildir; kanun, seçilebilecek rejimleri ve sözleşmenin şeklini önceden belirlemiştir.
Aşağıda mal rejimi sözleşmesinin ne olduğu, nerede ve ne zaman yapılabileceği, hangi mal rejimlerinin seçilebileceği ve sözleşmenin geçerlilik şartları genel hatlarıyla ele alınmıştır. Sözleşmenin somut içeriği tarafların durumuna göre değişebileceğinden, hazırlık aşamasında dosyaya özgü bir değerlendirme yapılması önerilir.
✧ İçindekiler
Evlilik (Mal Rejimi) Sözleşmesi Nedir?
TMK m.202 vd. hükümlerinde düzenlenen mal rejimi sözleşmesi, eşlerin evlenmeden önce ya da evlilik sırasında, aralarında geçerli olacak mal rejimini kanunda sayılan seçenekler arasından belirlemelerini sağlayan sözleşmedir. Taraflar başka bir rejim seçmezse, kanunun öngördüğü yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi kendiliğinden uygulanır.
Sözleşme serbestisi burada sınırlıdır: taraflar, mal rejimi konusunda ancak kanunda düzenlenmiş rejimlerden birini seçebilir; kanunda öngörülmeyen kurallara dayalı bambaşka bir rejim oluşturamazlar. Buna karşılık mal rejimi dışındaki konularda (aile konutu, çocuklarla ilgili düzenlemeler gibi) taraflara nispeten daha geniş bir sözleşme özgürlüğü tanınır.
Sözleşme Nerede ve Ne Zaman Yapılır?
TMK m.204 uyarınca mal rejimi sözleşmesi iki şekilde kurulabilir: evlenme başvurusu sırasında nüfus memuru önünde yapılacak yazılı beyanla ya da evlenmeden önce veya sonra noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılacak bir sözleşmeyle. Bu şekil şartlarının dışında başka bir kurum veya makamın mal rejimi sözleşmesi düzenleme yetkisi bulunmamaktadır.
Sözleşme, evlilikten önce yapılabileceği gibi evlilik süresince de düzenlenebilir; ancak evlilik sırasında yapılacak veya değiştirilecek sözleşmelerin noter önünde gerçekleştirilmesi gerekir. TMK m.203 uyarınca sözleşme yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak gerekir; ayırt etme gücüne sahip olmakla birlikte küçük veya kısıtlı olanlar, yasal temsilcilerinin rızasıyla bu sözleşmeyi yapabilir.
Hangi Mal Rejimleri Seçilebilir?
Kanun, eşlere yasal mal rejimi dışında üç seçimlik rejim arasından tercih yapma imkânı tanır:
- Mal ayrılığı: Eşlerin kendi malları üzerindeki yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını tam olarak koruduğu, evlilik süresince edinilen mallar bakımından kural olarak bir katılma alacağının doğmadığı rejim.
- Paylaşmalı mal ayrılığı: Eşlerin kendi malları üzerindeki hâkimiyetlerini sürdürdüğü, ancak evlilik birliğinin sona ermesi hâlinde belirli varlıkların taraflar arasında kanunda öngörülen esaslara göre paylaşıldığı rejim.
- Mal ortaklığı: Eşlerin kişisel malları dışında kalan varlıkların ortaklık malı sayıldığı ve rejimin sona ermesiyle bu ortaklık mallarının tasfiye edildiği rejim.
Taraflar bu üç rejimden birini seçmediği ve evlenmeden önce ya da sonra herhangi bir sözleşme yapmadığı sürece, yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimine tabi olurlar.
Sözleşmede Hangi Konular Düzenlenebilir?
Mal rejimi tercihi dışında, sözleşmeye eklenecek hükümler bakımından taraflara nispeten geniş bir irade özgürlüğü tanınmıştır; ancak bu özgürlük de sınırsız değildir. Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine ve kişilik haklarına aykırı olmamak, konusu imkânsız olmamak ve irade sakatlığı içermemek koşuluyla taraflar aile konutu, çocukların bakımına ilişkin hususlar gibi konuları sözleşmeye ekleyebilir.
Buna karşılık, bir tarafın henüz doğmamış nafaka talep hakkını önceden ortadan kaldıran veya kişinin temel hak ve özgürlüklerini ölçüsüz biçimde sınırlayan hükümler geçersiz kabul edilir. Bu nedenle sözleşme metninin, kanunun emredici sınırları gözetilerek hazırlanması önem taşır.
Sözleşmenin Geçerlilik Şartları Nelerdir?
Mal rejimi sözleşmesinin geçerli olması için TMK m.203-204'te aranan ehliyet ve şekil şartlarına uyulması gerekir: taraflar ayırt etme gücüne sahip olmalı, sözleşme resmî şekilde (noterde düzenleme/onaylama veya nüfus memuru önünde yazılı beyan) yapılmalı ve mal rejimi tercihi kanunda sayılan seçenekler arasından yapılmalıdır.
Bu şartlara uygun kurulan bir sözleşme, evlilik süresince ya da rejimin sona ermesine kadar geçerliliğini korur. Sözleşme sonradan değiştirilmek istenirse, ilk sözleşmenin yapıldığı şeklin aynısına değil, evlilik içinde yapılacak her değişiklik için noter önünde işlem yapılmasına ihtiyaç duyulur.
Sözleşme Yapılmazsa Ne Olur?
Taraflar evlenmeden önce veya sonra herhangi bir mal rejimi sözleşmesi yapmazsa, TMK m.202 uyarınca kendiliğinden yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimine tabi olurlar. Bu rejimin boşanma hâlinde nasıl tasfiye edildiği, kişisel malların neler olduğu ve katılma alacağının nasıl hesaplandığı ayrı bir başlık altında değerlendirilmesi gereken kapsamlı bir konudur.
Evlilik öncesinde veya evlilik süresince mal rejimi tercihinin netleştirilmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların kapsamını daraltabilir. Konuya ilişkin daha kapsamlı bilgi için İzmir boşanma avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz. Karabağlar başta olmak üzere Konak, Buca ve Balçova'da aile hukuku süreçlerinde destek sağlanmaktadır.
✧İlgili Yazılar
Av. Mehmet Yücesoy
İzmir Avukat & Hukuki Danışmanlık
Hukuki süreçleriniz ve ihtiyaçlarınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Hemen İletişime Geçin