İzmir'de Kasten Öldürme Suçu ve Ağır Ceza Yargılaması (TCK 81-82)

Kasten öldürme, Türk Ceza Kanunu'nun yaşam hakkını koruyan en ağır suç tipidir ve yargılaması ağır ceza mahkemelerinde yürütülür. Bir insanın hayatını kaybettiği bir olayda hem sanık hem de mağdur yakınları bakımından son derece ağır sonuçlar doğduğundan, sürecin her aşamasının dikkatle takip edilmesi gerekir. Bu yazıda kasten öldürme suçunun TCK 81'deki unsurlarını, TCK 82'de sayılan nitelikli halleri, olası kast ile teşebbüs ve iştirak konularını, kasten yaralama sonucu ölümden (TCK 87/4) ayrımını, meşru savunma ve haksız tahrik gibi ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan halleri, soruşturma ve tutukluluk aşamasını ve İzmir'deki yargılama düzenini ele alıyoruz. Amacımız, süreci anlaşılır kılmak; her dosyanın kendi delil durumu içinde değerlendirileceğini ve sonuçların önceden taahhüt edilemeyeceğini baştan belirtmek gerekir.

Kasten Öldürme Suçunun Unsurları (TCK 81) ve Kast Kavramı

TCK 81, bir insanı kasten öldüren kişinin müebbet hapis cezası ile cezalandırılacağını düzenler. Suçun maddi unsuru, failin hareketiyle bir insanın ölümü arasında nedensellik bağının kurulmasıdır; ateşli silah, kesici alet, darp veya başka bir vasıta kullanılması sonucu değiştirmez. Manevi unsur ise kasttır: failin, öldürme neticesini bilerek ve isteyerek hareket etmiş olması aranır. Uygulamada kastın tespiti, olayın bütününden çıkarılan objektif ölçütlere dayanır. Kullanılan aracın öldürücü niteliği, darbelerin sayısı ve şiddeti, vücudun hangi bölgesine yöneldiği, failin olay öncesindeki ve sonrasındaki davranışları, taraflar arasındaki husumetin geçmişi ve failin yardım çağırıp çağırmadığı gibi olgular birlikte değerlendirilir. Örneğin kalp bölgesine derin bir bıçak darbesi ile bacağa yönelen tek bir darbe, kast bakımından farklı sonuçlara götürebilir. Bu nedenle savunma ve iddia makamları arasındaki tartışma çoğu zaman fiilin gerçekleşip gerçekleşmediği üzerinde değil, failin hangi kastla hareket ettiği üzerinde yoğunlaşır. Kastın doğru nitelendirilmesi, verilecek cezanın müebbet hapis mi yoksa çok daha düşük süreli bir hapis cezası mı olacağını doğrudan belirler. Suçun mağduru yaşayan herhangi bir insan olabilir; failin mağdurun kimliği konusunda yanılması, örneğin hedeflediği kişi yerine bir başkasını öldürmesi, kural olarak sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Ölüm neticesinin fiilden hemen sonra değil, hastanede geçen bir tedavi sürecinin ardından gerçekleşmesi de nedensellik bağı kesilmediği sürece sonucu değiştirmez. Buna karşılık araya giren bağımsız bir etkenin ölüme yol açtığı iddia ediliyorsa, bu husus adli tıp incelemesiyle ayrıca aydınlatılmalıdır. Uygulamada dosyanın kaderini belirleyen asıl tartışma, çoğu kez bu nitelendirme noktasında düğümlenir ve savunmanın daha ilk ifadeden itibaren tutarlı biçimde kurulmasını gerektirir.

Nitelikli Haller (TCK 82)

TCK 82, kasten öldürme suçunun belirli koşullarda işlenmesi hâlinde cezanın ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına dönüşeceğini düzenler. Maddede sayılan hâller arasında suçun tasarlayarak işlenmesi, canavarca hisle veya eziyet çektirerek işlenmesi, yangın, su baskını, tahrip, batırma veya bombalama ya da nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanmak suretiyle işlenmesi yer alır. Ayrıca üstsoy veya altsoydan birine, eş, boşanılan eş veya kardeşe karşı; beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı; gebe olduğu bilinen kadına karşı; çocuğa karşı işlenmesi de nitelikli hâl olarak sayılmıştır. Bunlara ek olarak kan gütme saikiyle veya töre saikiyle öldürme, bir suçu gizlemek, delillerini ortadan kaldırmak veya işlenmesini kolaylaştırmak amacıyla ya da yakalanmamak için öldürme de aynı sonuca bağlanmıştır. Bu hâllerin varlığı iddia edildiğinde, yalnızca sonucun değil, failin saikinin ve mağdurun durumunun da ayrıca kanıtlanması gerekir. Tasarlamanın kabulü için öldürme kararının önceden verilmesi, bu karar üzerinde bir süre düşünülmesi ve karara sebat edilerek soğukkanlı biçimde harekete geçilmesi aranır; ani gelişen ve anlık kararla işlenen fiillerde tasarlamadan söz edilemez. Canavarca hisle öldürme, failin acıma duygusundan yoksun, olağanüstü bir vahşet gösteren davranışını; eziyet çektirerek öldürme ise mağdurun ölümünden önce uzun süreli ve yoğun bir acıya maruz bırakılmasını ifade eder. Beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda bulunma ölçütü, yaş, hastalık, engellilik veya olay anındaki fiilî durum gibi etkenlerle birlikte değerlendirilir. Kan gütme saiki, önceki bir öldürme olayının intikamını alma amacına; töre saiki ise toplumsal baskıya dayalı bir karar mekanizmasına işaret eder ve her ikisinin de somut delillerle ortaya konması gerekir. Nitelikli hâllerin varlığına ilişkin nitelendirmenin tartışılması, savunmanın en kritik alanlarından biridir.

Olası Kast, Teşebbüs ve İştirak

Kast, doğrudan kast ve olası kast olmak üzere ikiye ayrılır. Olası kastta fail neticeyi öngörür ve "olursa olsun" diyerek kabullenir; bu hâlde kanun uyarınca ceza indirilir ve ağırlaştırılmış müebbet ile müebbet hapis cezaları süreli hapis cezasına dönüşür. Olası kast ile bilinçli taksir arasındaki sınır uygulamada en tartışmalı konulardan biridir. Kasten yaralama sonucu ölüm (TCK 87/4) ise farklı bir kategoridir: burada fail yalnızca yaralama kastıyla hareket etmiş, ancak fiilin sonucunda ölüm meydana gelmiştir. Bu durumda neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama hükümleri uygulanır ve ceza, kasten öldürmeye göre belirgin biçimde daha hafiftir. Ayrımın somut olayda nasıl yapılacağı, otopsi bulguları, darbe bölgeleri ve failin davranış biçimiyle ortaya konur. Teşebbüs, failin elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlaması ancak elinde olmayan nedenlerle neticeyi gerçekleştirememesi hâlinde gündeme gelir ve meydana gelen zarar ile tehlikenin ağırlığına göre ceza indirilir. İştirak bakımından ise fiili birlikte gerçekleştirenler müşterek fail, azmettiren ve yardım edenler ise katkılarının niteliğine göre sorumlu tutulur; kimin hangi sıfatla sorumlu olduğu, olay yerindeki rol dağılımının delillerle aydınlatılmasına bağlıdır. Birden fazla kişinin karıştığı kavga niteliğindeki olaylarda, ölüme yol açan darbenin kim tarafından gerçekleştirildiğinin belirlenememesi hâlinde kanun ayrı bir sorumluluk rejimi öngörür; bu nedenle otopsi bulgularının ve kamera görüntülerinin darbe sırasını ortaya koyacak biçimde incelenmesi büyük önem taşır. Teşebbüs aşamasında failin kendi iradesiyle icra hareketlerinden vazgeçmesi veya neticenin gerçekleşmesini kendi çabasıyla önlemesi hâlinde gönüllü vazgeçme hükümleri gündeme gelir ve fail yalnızca o ana kadar tamamlanmış olan fiilinden sorumlu tutulur. Bu ayrımların dosyaya doğru yansıtılması, cezanın belirlenmesinde çok belirgin farklar yaratabilir.

Ceza Sorumluluğunu Kaldıran veya Azaltan Haller

Bir ölüm olayında fiilin gerçekleştiği sabit olsa dahi, ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan haller gündeme gelebilir. TCK 25 kapsamında meşru savunma, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı, saldırı ile orantılı biçimde defetme zorunluluğuna dayanır; koşulları varsa fiil hukuka uygun sayılır ve faile ceza verilmez. Saldırının haksızlığı, süregelmesi ve savunmanın zorunlu olması birlikte aranır. Savunmada sınırın aşılması hâlinde ise TCK 27 devreye girer; sınırın mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmesi durumunda faile ceza verilmeyebilir. TCK 29'da düzenlenen haksız tahrik ise bir hukuka uygunluk sebebi değil, cezada indirim sebebidir: fail haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında hareket etmişse, tahrikin derecesine göre ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine on sekiz yıldan yirmi dört yıla, müebbet hapis cezası yerine on iki yıldan on sekiz yıla kadar hapis cezası verilir; diğer hâllerde ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirilir. Bu hükümlerin uygulanabilmesi, olay öncesindeki gelişmelerin tanık beyanları, mesaj kayıtları ve kamera görüntüleriyle eksiksiz biçimde dosyaya yansıtılmasına bağlıdır. Haksız tahrikte, tahriki oluşturan fiilin haksız olması ve failin bu fiile karşı gösterdiği tepkinin tahrikin yarattığı ruh hâlinin etkisi altında kalması aranır; kendi haksız davranışıyla karşı tarafı tahrik eden kişi bu hükümden yararlanamaz. Ayrıca akıl hastalığı gibi kusur yeteneğini etkileyen durumlarda TCK 32 uyarınca sağlık kurulu raporu alınır ve failin fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneğinin bulunup bulunmadığı incelenir. Tüm bu hâllerin sonucu her dosyanın kendi delil durumuna göre belirlenir; peşinen bir sonuç öngörmek mümkün değildir.

Soruşturma ve Tutukluluk

Ölümle sonuçlanan olaylarda soruşturma, Cumhuriyet savcısının olay yerine intikaliyle başlar. Olay yeri incelemesi, kan ve doku örneklerinin toplanması, parmak izi ve atış artığı tespiti, silahın ve mermi çekirdeklerinin muhafaza altına alınması bu aşamanın belirleyici işlemleridir. Ölü muayenesi ve otopsi, ölüm nedeni ile darbelerin yönü ve zamanı bakımından dosyanın en önemli delilini oluşturur; balistik, kriminal ve toksikoloji raporları ise fiilin nasıl gerçekleştiğine ilişkin teknik çerçeveyi çizer. Şüphelinin ifadesi alınırken müdafi yardımından yararlanma hakkı, susma hakkı ve delillerin toplanmasını isteme hakkı bulunur; bu haklara ilk andan itibaren dikkat edilmesi büyük önem taşır. Kasten öldürme, kanunda katalog suçlar arasında sayıldığından tutuklama tedbirine sıkça başvurulur. Ancak tutukluluk otomatik bir sonuç değildir; kuvvetli suç şüphesinin ve tutuklama nedenlerinin somut olgularla ortaya konması, ölçülülük ilkesinin gözetilmesi gerekir. Tutuklama kararına karşı itiraz yoluna başvurulabilir; ayrıca tutukluluk hâli soruşturma ve kovuşturma boyunca düzenli aralıklarla resen incelenir. Şüpheli veya sanık her aşamada tahliye talebinde bulunabilir; adli kontrol tedbirlerinin yeterli olup olmadığı da bu değerlendirmenin bir parçasıdır. Soruşturma aşamasında dosyaya kısıtlama kararı verilmiş olsa bile, müdafi ifade ve sorgu tutanakları ile yakalama tutanağını inceleyebilir. Olay yerinden alınan örneklerin usulüne uygun toplanıp toplanmadığı, koruma zincirinin kesintisiz olup olmadığı ve raporlar arasında çelişki bulunup bulunmadığı, savunma açısından titizlikle denetlenmesi gereken hususlardır. Gerektiğinde Adli Tıp Kurumu'ndan ek rapor veya üniversitelerden bilimsel görüş alınmasının talep edilmesi de mümkündür. Bu konudaki ayrıntıları tutukluluğa itiraz yazımızda bulabilirsiniz.

İzmir'de Ağır Ceza Yargılaması Süreci

İzmir'de kasten öldürme davaları, Bayraklı'da bulunan İzmir Adliyesi'ndeki İzmir ağır ceza mahkemelerinde görülür. Ağır ceza mahkemeleri bir başkan ve iki üye olmak üzere heyet hâlinde karar verir; duruşmalarda Cumhuriyet savcısı iddia makamını, sanık müdafii savunma makamını temsil eder, mağdur yakınları ise katılan sıfatıyla vekilleri aracılığıyla yargılamada yer alabilir. Duruşma düzeni genel olarak sanığın sorgusu, tanıkların dinlenmesi, otopsi ve bilirkişi raporlarının okunarak taraflara diyeceklerinin sorulması, eksik hususların giderilmesi ve nihayet esas hakkında mütalaa ile savunmanın alınması biçiminde ilerler. Tutuklu dosyalarda duruşmalar daha sık aralıklarla yapılır. Yargılamanın her aşamasında delil toplanmasını talep etmek, keşif ve yeniden bilirkişi incelemesi istemek, tanıkların yeniden dinlenmesini sağlamak mümkündür. Ağır ceza mahkemesinin kararına karşı istinaf yoluna başvurulur ve dosya İzmir Bölge Adliye Mahkemesi'nin ilgili ceza dairesince incelenir; kanunda öngörülen koşullarda temyiz yoluyla Yargıtay incelemesi de gündeme gelebilir. Sanığın tutuklu bulunduğu dosyalarda duruşmalara ses ve görüntü bilişim sistemi üzerinden katılım da söz konusu olabilir; ancak sanığın hazır bulunma ve doğrudan savunma yapma hakkı esastır. Yargılamanın makul sürede tamamlanması, hem sanık hem de katılanlar bakımından temel bir güvencedir. Katılan sıfatını kazanan mağdur yakınları, delil sunma, tanık dinletme ve karara karşı kanun yoluna başvurma hakkına sahiptir. Duruşmaların gündemini ve ara kararlarını yakından takip etmek, eksik kalan hususların bir sonraki celseye bırakılmadan giderilmesini sağlamak açısından önemlidir. Mahkemenin işleyişine ilişkin genel çerçeveyi ağır ceza mahkemesi işleyişine dair yazımızda açıkladık. Soruşturmanın ilk gününden istinaf aşamasına kadar dosyanın bütününü takip eden bir İzmir ceza avukatı ile çalışmak, delillerin zamanında ileri sürülmesi ve savunmanın bütünlük içinde kurulması bakımından önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kasten öldürme soruşturması ve ağır ceza yargılamasına ilişkin hukuki destek için Yücesoy Avukatlık & Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.