İzmir'de İcra Takibine İtiraz ve İtirazın İptali Davası

İcra hukuku, alacaklının mahkeme kararı beklemeksizin devlet gücünü devreye sokarak borcunu tahsil etmesine olanak tanıyan bir sistem kurar. Ancak bu sistem, borçluya da itiraz hakkı tanır. Bu sayfada, İzmir icra avukatı olarak sıkça karşılaştığımız konuyu—itiraz ve sonrasındaki hukuki yolları—somut biçimde ele alıyoruz.

İlamsız İcra ve İtiraz

İlamsız icra, elinde mahkeme kararı bulunmayan alacaklının para veya teminat alacağı için doğrudan icra dairesine başvurarak borçluya ödeme emri gönderilmesini sağlamasıdır. Ödeme emrini tebellüğ eden borçlu, 7 gün içinde itiraz ederse takip kendiliğinden durur; itiraz etmezse ya da süreyi kaçırırsa borç kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir.

İtirazın kapsamı üç başlık altında incelenir: (1) Borca itiraz — borçlunun alacağın tümünü veya bir kısmını reddetmesi; (2) imzaya itiraz — senette yer alan imzanın kendisine ait olmadığı iddiası; (3) yetkiye itiraz — icra dairesinin yer bakımından yetkisiz olduğu iddiası. Her bir itiraz türü farklı usul kurallarına ve ispat yüküne tabidir; bu nedenle itiraz dilekçesinin hukuki dayanağının doğru belirlenmesi kritik önem taşır.

Kısmi itiraz da mümkündür. Borçlu yalnızca belirli bir miktara itiraz edebilir; itiraz edilmeyen kısım bakımından takip kesinleşir ve bu kısım üzerinden haciz işlemlerine devam edilebilir. Kambiyo senetlerine özgü takipte (çek, senet, poliçe) ise itiraz, kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz; itirazın incelenmesi icra mahkemesinin takdirine bırakılmıştır.

İtiraz Sonrası İki Yol

Borçlunun itirazı üzerine durma kararıyla karşılaşan alacaklının iki temel seçeneği vardır: itirazın iptali davası (İİK m. 67) veya itirazın kaldırılması yolu (İİK m. 68-68/b). Hangi yolun tercih edileceği, büyük ölçüde elindeki belgenin niteliğine bağlıdır.

İtirazın İptali Davası (İİK m. 67)

İtirazın iptali, alacaklının genel mahkemelerde (asliye hukuk veya asliye ticaret mahkemesi) açtığı tam bir yargılamadır. İtirazın alacaklıya tebliğinden itibaren 1 yıl içinde açılması zorunludur; bu süre hak düşürücü niteliktedir. Davada tanık dahil her türlü delil kullanılabilir; yargılama Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerine göre yürütülür. Davanın sonucunda mahkeme itirazı iptal ettiğinde, icra takibi kaldığı yerden devam eder.

İtirazın Kaldırılması (İİK m. 68)

İtirazın kaldırılması, icra mahkemesinde görülen belgeye dayalı, duruşma sayısı sınırlı hızlı bir yoldur. Alacaklının elinde noter senedi, resmi belge veya imzası borçlu tarafından ikrar edilmiş belge gibi güçlü yazılı delil bulunması halinde tercih edilir. İtirazın tebliğinden itibaren 6 ay içinde talep edilmesi zorunludur. Mahkeme yalnızca belgeler üzerinden inceleme yapar; geniş çaplı delil araştırmasına gidilmez. Bu nedenle süreç çok daha kısa sürer.

İmzaya itiraz edilmiş senetlerde ise süreç farklı işler: Borçlu imzayı inkâr etmişse mahkeme imza incelemesi yaptırır. İmzanın borçluya ait olduğu anlaşılırsa itiraz kaldırılır; aksi hâlde alacaklı itirazın iptali davası açmak zorunda kalır.

İcra İnkâr Tazminatı

İcra inkâr tazminatı, itirazın haksız olduğu sonucuna varılması hâlinde, haksız çıkan kısmın %20'sinden az olmamak üzere belirlenen bir tazminattır. Alacaklı itirazın iptali davasında, borçlu ise itirazın kaldırılması yolunda kötüniyetle hareket etmiş ya da haksız çıkmış ise bu tazminata hükmedilebilir. Tazminatın hükmedilmesi için talep şarttır; dilekçede açıkça belirtilmesi gerekir; hâkim resen hükmedemez.

Tazminatın talep edilmemesi hâlinde, davayı kazansanız dahi bu ek güvenceden yararlanamayacaksınız. Bu nedenle dava dilekçesinin hazırlanması aşamasında tazminat talebinin unutulmaması büyük önem taşır.

Yargılama ve İspat

İtirazın iptali davasında ispat yükü, iddiasını kanıtlamak isteyen tarafa düşer. Alacaklı alacağını ispat etmek zorundayken, borçlu savunmasını (ödeme, ibra, zamanaşımı vb.) kanıtlamakla yükümlüdür. Tanık, bilirkişi, senet, fatura, yazışma gibi tüm ispat araçları kullanılabilir. Bu yönüyle tam bir yargılama niteliği taşıyan dava, karar sonrasında istinaf ve temyize taşınabilir.

Menfi tespit davası, borçlunun aktif olarak borcun bulunmadığının tespitini istediği bir davadır. Alacaklının takip başlatmasından önce veya sonra açılabilir; ihtiyati tedbir yoluyla takibin durdurulması da talep edilebilir. Bu dava, özellikle usulsüz ya da sahte belgeye dayanan takiplerde önem kazanır. Menfi tespit davasında tazminat riski de söz konusudur: Dava reddedilirse, alacak miktarının %20'sinden az olmamak üzere alacaklı lehine tazminata hükmedilebilir.

İzmir'de Süreç

İzmir'de ilamsız icra takipleri, alacak miktarı ve takip türüne göre İzmir icra dairelerinde yürütülür. Ödeme emrine itiraz edilmesi hâlinde itirazın kaldırılması talebi İzmir İcra Hukuk Mahkemelerine (Bayraklı adliye binasında) yapılır. İtirazın iptali davası ise alacağın niteliğine göre İzmir Asliye Hukuk Mahkemesi ya da İzmir Asliye Ticaret Mahkemesinde açılır.

İzmir'deki iş yükü gözetildiğinde, itirazın iptali davaları ortalama 1–2 yıl sürebilir; itirazın kaldırılması yolu ise belgenin güçlü olduğu hâllerde çok daha kısa sürede sonuçlanabilir. Bu nedenle doğru yolun tercih edilmesi hem zaman hem de maliyet açısından belirleyici olur. Ayrıca İzmir'de maaş ve banka haczi konusundaki yazımız da ilgili meseleleri ele almaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular