Boşanma Davalarında Geçici Velayet ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulması

Boşanma davası açıldığında, dava genellikle aylarca sürer. Bu süreçte çocuğun belirsizlikte kalmaması için Türk Medeni Kanunu, hâkime geçici önlem alma görevi yükler. Kanuna göre hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden (re'sen) alır.

Bu kapsamda hâkim, dava sürerken:

• Çocuğun hangi ebeveynin yanında kalacağını (geçici velayet),
• Diğer ebeveyn ile çocuk arasındaki kişisel ilişkiyi,
• Çocuğun giderlerine katkı için geçici (iştirak) nafakasını

düzenler. Bu geçici düzenlemeler, koşulların değişmesi hâlinde dava boyunca yeniden değerlendirilebilir.

Geçici velayette de nihai velayette olduğu gibi tek ölçüt, çocuğun üstün yararıdır. Hâkim; çocuğun yaşını, ebeveynlerle olan bağını, ebeveynlerin bakım ve gözetim imkânlarını, çocuğun alıştığı çevreyi ve idrak çağındaysa çocuğun görüşünü değerlendirir.

Uygulamada, özellikle küçük yaştaki çocukların anne bakım ve şefkatine daha fazla ihtiyaç duyduğu kabul edildiğinden, geçici velayet çoğu zaman anneye verilir. Ancak bu bir kesin kural değildir; somut olayda çocuğun yararı farklı bir sonucu gerektiriyorsa, velayet diğer ebeveyne de bırakılabilir.

Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında, çocuğun sağlıklı gelişimi için kişisel ilişki kurulur. Hâkim, bu ilişkinin kapsamını çocuğun yaşını ve yararını gözeterek belirler. Uygulamada kişisel ilişki genellikle şu dönemleri kapsar:

• Belirli hafta sonları
• Resmî ve dinî bayramların belirli günleri
• Yaz tatilinin belirli bir bölümü

Kişisel ilişkinin kapsamı, çocuğun yaşı ilerledikçe veya koşullar değiştikçe yeniden düzenlenebilir. Çocuğun yararına açıkça aykırı hâllerde kişisel ilişki sınırlanabilir veya kaldırılabilir.

Velayet ve kişisel ilişki kararlarında, çocuğun üstün yararını isabetli biçimde belirleyebilmek için mahkeme çoğu zaman uzman görüşüne başvurur. Aile mahkemeleri bünyesinde psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı gibi uzmanlar görev yapar. Bu uzmanlarca hazırlanan pedagog raporu veya sosyal inceleme raporunda; çocuğun psikolojik durumu, ebeveynlerle ilişkisi ve hangi düzenlemenin çocuğun yararına olacağı değerlendirilir.

Ayrıca idrak çağındaki çocuğun görüşünün alınması, çocuğun yüksek yararının belirlenmesinde önemli bir unsurdur. İzmir Aile Mahkemelerinde de bu uzman değerlendirmeleri, velayet ve kişisel ilişki kararlarına ışık tutan temel dayanaklardan biridir.

Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocuğun bakım, sağlık ve eğitim giderlerine mali gücü oranında katılmakla yükümlüdür. Bu katkıya iştirak nafakası denir. Nafakanın miktarı belirlenirken, çocuğun ihtiyaçları ile yükümlü ebeveynin ekonomik durumu birlikte değerlendirilir.

İştirak nafakası kural olarak çocuk ergin oluncaya (on sekiz yaşını dolduruncaya) kadar devam eder; çocuğun eğitimi sürüyorsa, bu durum erginlik sonrası dönemde farklı bir nafaka türü kapsamında gündeme gelebilir. Nafaka miktarı, koşulların değişmesi hâlinde artırım veya azaltım davasıyla yeniden belirlenebilir.

Velayet veya kişisel ilişkiye dair kararlara uyulmaması hâlinde, kararların yerine getirilmesi için hukuki yollar öngörülmüştür. Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilamların yerine getirilmesi, güncel düzenlemeyle artık icra daireleri yerine Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri aracılığıyla, çocuğun örselenmesini önleyecek biçimde yürütülmektedir. Bu düzenleme, sürecin çocuğun psikolojisini gözeterek işlemesini amaçlar.

İzmir'de boşanma ve velayete ilişkin davalar, İzmir Adliyesi'nin bulunduğu Bayraklı yerleşkesindeki Aile Mahkemelerinde görülür. Bu mahkemeler bünyesindeki uzmanların hazırladığı raporlar, geçici velayet ve kişisel ilişki kararlarında önemli rol oynar. Konak ve çevresinde aile hukuku uyuşmazlığı yaşayan tarafların, sürecin başında bu düzenlemelerin doğru talep edilmesi bakımından hukuki destek almaları yararlı olur.

• Geçici velayet ve kişisel ilişki taleplerinin dava dilekçesinde açıkça ileri sürülmemesi
• Çocuğun yararına ilişkin somut olguların ve belgelerin sunulmaması
• Uzman/pedagog raporuna karşı gerekçeli itiraz hakkının kullanılmaması
• İştirak nafakası miktarının, çocuğun gerçek ihtiyaçları belgelenmeden talep edilmesi
• Kişisel ilişki gün ve saatlerinin belirsiz bırakılması nedeniyle sonradan uyuşmazlık çıkması

Boşanma sürerken çocuğun velayeti kimde olur? Hâkim, dava süresince çocuğun yararına göre geçici velayeti belirler. Küçük çocuklarda çoğunlukla anneye verilse de, tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır.

Kişisel ilişki nasıl belirlenir? Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında, çocuğun yaşı ve yararı gözetilerek hafta sonu, tatil ve bayram günlerini kapsayan bir görüşme düzeni kurulur.

Pedagog raporu velayet kararını nasıl etkiler? Aile mahkemesi uzmanlarının hazırladığı pedagog/sosyal inceleme raporu, çocuğun yararına hangi düzenlemenin uygun olduğunu değerlendirir ve mahkeme kararına ışık tutar.

İştirak nafakası neye göre belirlenir? Çocuğun ihtiyaçları ile nafaka yükümlüsü ebeveynin ekonomik gücü birlikte değerlendirilerek belirlenir; koşullar değişirse artırım veya azaltım istenebilir.

Kişisel ilişki kararına uyulmazsa ne yapılır? Kişisel ilişki ve çocuk teslimine dair kararların yerine getirilmesi, güncel düzenlemeyle Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri aracılığıyla yürütülür.

Bu davalar İzmir'de nerede görülür? İzmir Adliyesi'ndeki (Bayraklı) Aile Mahkemelerinde görülür; mahkeme bünyesindeki uzmanların raporları sürece dahil olur.

Boşanma davalarında geçici velayet, çocukla kişisel ilişki ve iştirak nafakası, çocuğun sağlıklı gelişimi bakımından sürecin en kritik düzenlemeleridir. Tüm bu konularda belirleyici ölçüt, çocuğun üstün yararıdır; pedagog ve uzman raporları da bu yararın tespitinde önemli rol oynar. Taleplerin dava başında doğru ve somut biçimde ileri sürülmesi, hem çocuğun hem de tarafların menfaatine bir sürecin yürütülmesine katkı sağlar. Boşanmada mal paylaşımı ve nafaka konularında da hukuki destek sağlıyoruz.

Boşanma, velayet ve kişisel ilişki süreçlerine ilişkin hukuki destek için Yücesoy Avukatlık & Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

Av. Mehmet Yücesoy

İzmir Avukat & Hukuki Danışmanlık